Kênh xáng Xà No - Con đường lúa gạo

KỲ 3: Để dòng Xà No thêm ngọt

Dòng kênh xáng Xà No có vai trò quan trọng cho việc phát triển cây lúa miền Hậu Giang. Hai bên bờ dòng kênh này, nhiều năm qua, ngành nông nghiệp đã tập trung đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi để tăng năng suất lúa. Ngoài ra, vùng trọng điểm lúa chất lượng cao này đang có nhiều giống lúa cao sản, chất lượng cao, nhiều mô hình làm ăn hiệu quả, tạo cho dòng kênh xáng Xà No thêm ngọt hơn, giúp hạt lúa vươn xa hơn.

* Phát triển hệ thống thủy lợi

Hiện nay, ngành nông nghiệp đang xây dựng hệ thống thủy lợi để phát triển nông nghiệp dọc hai bên bờ kênh xáng Xà No. Trong đó, Tiểu dự án Ô Môn - Xà No ở tỉnh Hậu Giang bước đầu đã phát huy hiệu quả giúp tăng năng suất, chất lượng hạt lúa. Dự án này nằm ở bờ Bắc của kênh xáng Xà No đi qua huyện Châu Thành A, Vị Thủy và TX.Vị Thanh. Từ khi dự án đi vào hoạt động, đưa năng suất lúa của tỉnh tăng lên thêm 4,2 tấn/ha/năm. Dự án nhằm mục đích ngăn mặn, kiểm soát lũ, bảo vệ mùa màng, nhà cửa và góp phần phát triển hệ thống giao thông nông thôn trên địa bàn. Trước năm 2000, khi chưa triển khai dự án, diện tích trồng lúa 3 vụ trong khu vực dự án là 3.000 ha, năng suất bình quân đạt 12,8 tấn/ha/năm. Đến cuối năm 2008, khi dự án đã đưa vào sử dụng, diện tích trồng lúa 3 vụ của khu vực này là 9.040 ha, năng suất bình quân đạt 17 tấn/ha/năm, tăng 4,2 tấn/ha/năm.

Hệ thống đê bao, cống kiểm soát lũ của Tiểu dự án Ô Môn - Xà No đã giúp cho nông dân chủ động trong sản xuất lúa, không bị ngập lũ như trước. Gia đình ông Nguyễn Văn Tám, ở thị trấn Bảy Ngàn, huyện Châu Thành A, trồng gần 1 ha lúa. Những năm trước đây, ông chỉ làm 2 vụ lúa, vụ thứ 3 thường bỏ đất trống do nước dâng cao không sạ được, nếu có gieo sạ thì năng suất cũng rất thấp. Ông Tám nhận định: “So với 5 hay 7 năm trước, vùng này năng suất lúa tăng rất nhiều. Trước đây, vụ 3 rất ít người làm vì sợ nước dâng cao, lúa thất, còn bây giờ ai cũng làm vụ 3 hết. Đến mùa nước nổi, đóng cống lại là cánh đồng lúa phía trong đều được an toàn”.

Ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang cho biết: “Tiểu dự án Ô Môn - Xà No qua địa bàn tỉnh Hậu Giang đang dần hoàn thiện. Đây là dự án mang lại hiệu quả rất lớn trong phát triển kinh tế ở địa phương, đặc biệt đối với cây lúa. Hệ thống đê bao, cống sẽ giúp kiểm soát lũ, ngăn mặn, góp phần nâng cao sản lượng và chất lượng hạt lúa nơi đây”. Ngoài ra, dọc theo tuyến này còn có hệ thống kênh nội đồng xẻ dọc cứ 500 m lại có một kênh nối với kênh xáng Xà No. Đi sâu vào nội đồng, cũng cứ 500 m lại có kênh xẻ ngang. Tất cả các kênh được nối với nhau như một bàn cờ giữa đồng ruộng bao la. Những con kênh này được thường xuyên nạo vét, đắp bờ bao nên đã chủ động được nguồn nước giúp lấy nước ngọt từ sông Hậu, xả phèn, mặn ra biển Tây thông qua kênh xáng Xà No.

* Tăng lợi nhuận từ hạt lúa

Bên dòng Xà No bây giờ có rất nhiều cánh đồng lúa chất lượng cao, nhiều HTX làm ăn hiệu quả, sản phẩm làm ra được các doanh nghiệp, công ty lương thực bao tiêu sản phẩm. Từ năm 2004 đến nay, 360 nông hộ ở HTX Trường Thắng, ấp Trường Thắng, xã Trường Long A, huyện Châu Thành A làm ăn rất hiệu quả nhờ sản xuất lúa chất lượng cao. Ông Thiều Văn Hải, Phó Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Trường Thắng, cho biết: “Do gieo sạ đồng loạt, bà con giảm được chi phí sản xuất, tránh rầy nên năng suất cao và bán được giá”. Hiện nay, bà con nông dân trong HTX sản xuất lúa chất lượng cao và lúa giống bán lại cho Công ty Mêkông. Nhờ được bao tiêu sản phẩm nên người dân mạnh dạn đầu tư sản xuất. Mỗi vụ lúa, Công ty Mêkông đều đầu tư lúa giống, tiền để mua vật tư nông nghiệp, đến cuối vụ thì mua lại lúa theo giá thị trường nên bà con nông dân rất an tâm. Tuy nhiên, sản xuất lúa chất lượng cao phải nắm vững kỹ thuật, vì lúa rất dễ bị sâu bệnh, bón phân, xịt thuốc cũng phải tính toán kỹ, nếu không rất dễ bị thất mùa.

Gia đình ông Thiều Văn Hải làm 4 ha lúa chất lượng cao Jasmine 85 được bao tiêu sản phẩm. Ông Hải tính toán: “Nếu sản xuất lúa hàng hóa thì nông dân chịu thiệt đủ đường, phải tự đầu tư, làm ra sản phẩm giá thấp, bị ép giá... Bây giờ chuyển sang làm lúa chất lượng cao, được bao tiêu sản phẩm, năng suất không giảm nhưng được bán giá cao”. Bình quân mỗi héc-ta nông dân làm lúa chất lượng cao thu lợi hơn 6 triệu đồng so với làm lúa hàng hóa.

Ở HTX dịch vụ Nông nghiệp Vị Đông cũng làm lúa chất lượng cao được Công ty Cổ phần Lương thực Hậu Giang bao tiêu sản phẩm. Ông Nguyễn Minh Chí, xã viên HTX cho biết: “Năm nào cũng làm các giống chất lượng cao như: HG2, OM 4900 bán theo hợp đồng với công ty. Đây là cách làm mới, đạt hiệu quả cao hơn rất nhiều, vì sản phẩm làm ra không sợ rớt giá, còn chất lượng lúa cũng khá đồng đều do sạ đồng loạt, làm cùng giống”. Còn theo ông Đoàn Công Chức, Chủ nhiệm HTX dịch vụ Vị Đông, trước đây, người nông dân có thói quen mạnh ai nấy làm không liên kết lại, chất lượng hạt lúa làm ra không đồng đều do quá nhiều giống khác nhau, số lượng mỗi người làm một ít nên rất khó bán, bị thương lái ép giá. Cách làm mới của HTX hiện nay đang được nhiều HTX nông nghiệp trong tỉnh áp dụng, không chỉ giúp tăng năng suất hạt lúa, còn tạo ra sản phẩm chất lượng hơn phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu. Ông Nguyễn Hồng Châu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Lương thực Hậu Giang cho biết: “Ký hợp đồng tiêu thụ với HTX có lợi cho cả doanh nghiệp và người nông dân. Doanh nghiệp có lợi là thu mua lúa với số lượng lớn, chất lượng đồng đều; người nông dân bán được giá cao. Lợi nhuận từ hạt lúa đem lại cho nông dân được cao hơn”.

Bây giờ, hai bên bờ kênh xáng Xà No, cây lúa đóng một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Nhờ khoa học kỹ thuật, hệ thống thủy lợi, cách làm mới đã nâng cao giá trị hạt lúa. Rồi đây, vùng lúa chất lượng cao của Hậu Giang sẽ phát triển hơn nữa khi hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh. Dòng Xà No sẽ thêm ngọt hơn và hạt lúa sẽ đi xa hơn...

Bài, ảnh: H.MAI